Брой 3, 2007
Търсене в сайта:
 
Вход за потребители:
Име:   
Парола:   

  


НОВО!

НОВО!


Новия Брой

  Годишнина

  Роден за воисководач. Сто и триесет и пет години от раганьето и деветдесет години от гибелта на Борис Дрангов /1872-1917 г./


Христо МИХАЙЛОВ, Прилеп

Да се говори и пишува за духовниот лик на големиот скопjанец Борис Стоjанов Дрангов не е никако лесно, и мошне мачно е со бедниот човечки jазик да се опише неговото широко

 

 

 

сърце. Неговото свештено име и знаменито военно дело се особено скапи за секой еден чесен македоно-бугарски патриот. Зашто обичен како вистината, найчовечниот човек – според зборовите на современиците, коишто по некоjа случайност се допреле до неговата неповторлива очарователност, истиот той Борис Дрангов е точно денес повеке от секогаш во умовите и сърцата на лугето, а името му блеска со силна и неугаслива светлина И баш денес заради се позаслабувачката морална мотивациjа да се служи во бугарската армиjа /за македонската и да не лафиме/, да и се служи на татковината, заветите и личниот пример на славниот полковник Дрангов се мокен стимул за душевно и морално возвишаване, прибидейки неговите видуваньа ниту се остарени, ниту пак некогаш вообшто ке застарат. Той е еден прав феномен за бугарската воена деиствителност и за нашето македонско национално-раволуционерско движение високо извишен и продуховен човек, койшто ранливо се откроjува на фонот на сегашното безличие и сметкаджийство. А именно токму поради сето тоа Борис Дрангов и до сега, не е надминат, останувайки недостигната мерка на блескав бугарски офицер и умешен войсководач, висок пример за денешните и вчерашни воени лица – марионети и ситни души, коишто се туркаат настървено со лакти по политичката и воена сцена на еднокръвните Р. Бугариjа и Р. Македониjа. Уште во найрната младост, следейки го гласот на своjата човекольубива природа, упорно ги бара и пронайдува моралните и духовни подпори на офицерот и войникот. Той истовремено е строг и приемчив, човечен и разбирайки го обичнниот воиник, но поставувайки пред него се повисоки и високи изискуваньа. Темелно учейки ги другите, офицерот Дрангов сам го изодува трънливиот пат на собственото духовно и професионално израснуване, всушност, той и неговите войници – тоа е еден и ист сплав коишто никой жив не би можел да го раздели. За некои во Скопие и Софиjа името на Борис Дрангов како да не им зборува ама баш ништо, иако той роден скопиjанец уште наживот се преобратува во вистинска легенда за македоно-одринските ополченци, во мит и религиjа за преморениот бугарски воиник на кървавите позиции на Криволак и Завоjот на река Църна. Оти просто не знаат дека во софииското воено училиште заедно со корифеите Гоце Делчев, Борис Сарафов и Ефрем Чучков создава македонски кружок, таму порагайки се идейните подпори на ВМОРО. Покасно како бугарски офицер, той специjализира на генерал-штабската академиjа во Петербург каде што и ги дооформува своите идейни-политички погледи, професионални знаниjа и духовна сила. Високото качество на неговото слово /пишува над 120 горешти статии, критики и брошури/ ги респектирало предавачите во самата славjанска Русиjа, а неговата дипломска работа му е вклучена во дисертациониот зборник на академиjата, што преставува и първата изработка на бугарски офицер от македонско потекло, отпечатена во зборник на надалеку прочуената Петербургска военна академиjа. И уште оттогаш како високо надарена, духовно извисена и сеотдайна личност той е во постоjан конфликт со околината, со безметежното сушетвуване, со бездушието кон идната трагична судбина на родната му Македониjа и братска Бугариjа во тие бурни години, на двете балкански воини от 1912 и 1913 г., како и Първата световна воина. Насред шаблонската фразеологиjа на воените речи, пламеното слово на полковник Дрангов отсекогаш правело длабок впечаток со своите оригинални мисли, коишто той успевал на само нему свойствен начин да им ги внуши на слушателите преку искреното и возбудувачко чувство. Извесен е случайот, кога на една прослава германскиот фелдмаршал Макензен буквално му рекол на свойот преводувач: “Не е нужно да ми го преведувате думите на той човек. Jас одлично чувствувам што зборува той”. Велик полководец и великолепен воен педагог, Дрангов си останува за навеки во аналите на бугарската армийска и татковинска историjа како сеотдаен патриот, и навистина убаво би било во сегашните тежки за бугарската войска времина, да се отпечатот некои негови пишани дела, за да се учат от нив на морал и воена доблест и кай нас во Р.Македониjа. Мегутоа денес сите ние со логиката на окривачи се обидуваме да го разгърнеме сродството на Дрангов со онаа фаланга от револуционери и дейци на нашата национална Возродба, коjашто ги расчисти духовните пространства и го извиси македонскиот бугарин до степен на герой, маченик и творец. Идеjата за конечното ослободуване на Македониjа, ги изгради во войсководачот Дрангов сите оние качества и морални устои, коишто токму сега ни се така неопходими: трудольубие, волjа за борба, чинопочитуване, аскетизам, льубов кон народот, самопожертвуваност, презир кон смъртта… И така обидувайки се да навлеземе што подалеку во вселената на земниот живот на Дрангов, тие негови лични особини му помогнаа да воспитува такви войници готови да умрат за татковината во време, кога сеуште имаше реална возможност за осуштествуването на обединителната идеjа за братските Бугариjа и Македониjа.

Гласот на совеста

Неговото активно учество во Илинденско-преображенското возстание, каде што е предводник на чета, го увенчува со ореолот на челичен бугарски войвода како да излегол от бездните на херойските времина, и той е еманациjа и проjава на македоно-бугарскиот дух – нескършлив, постоjан во усилиjата и истовремено железно твърд. Борис Дрангов мажки минува низ кървавите виори на Балканската, Мегусоjузничката и Първата световна война – судбина и учество на цело едно поколение – от беззаветно предани на маиката родина доблестни македоно-бугарски синови. Той е име от геройската епоха на бугарскиот национален дух, епоха коjашто е бележана от знакот на едно върховно и воедно благородно усилие – найсетнешното обединуване на бугарското племе во неговите етнички граници под куполатга на истородната и неделива татковина-майка Бугариjа. А самиот Борис Дрангов е еден от светлите рицари на той свештен идеал, олицетворение на претставите на македоно-бугарскиот народ за маж левент, штедро надарен от судбината со jуначки добродетели, редок пример за роден водач. Речиси цели сто години от потпишуването на Букурешкиот мирен договор от 1913 г., сите ние сме како стаписани от недовършеното дело на ослободуването, и точно тоа е драмата на македонските бугари покрай Вардарот, вистинска драма, коjашто ние упорно се откажуваме да jа забележиме, за да се отръгне разочараниот бугарин во денешна Р. Македониjа от мъртвата точка на секойдневниот очай и безперспективноста на обштобугарското национално дело. Но и покрай тоа што светлиот бугарски обединителен идеал беше намерно зафърлен во кор-сокак от претензиозните фанатици /от Москва и Белград/ на класно партийската догма, гласоговорниците на той идеолошки постулат сега само преобратен во нови и примамливи залажуваньа, продолжуваат и понатаму да не престоруваат во жални марионети на тугите за Р. Бугариjа и Р. Македониjа интереси. И тоа се връз найцърниот фон на нашето заедничко и неосуштествено бугарско национално обединуване, но кои жив да им обjасни на преоблечените во власт различни партии во Скопие и Софиjа, дека папагалското копиране на странските образци не е ама баш никаква политика! Полковник Дрангов е знаме високо издигнато на чистиот бугарски патриотизам во Македониjа и симбол за изпочнат долг кон татковината по-летен живот на кой што би му позавидел секой офицер. И можеби найголемото признание се робската настървеност и паничниот страв, со коишто сърбите и нивните македонски мекерета своевремено го преоруваа дворот на старата скопска църква “Св. Димитриjа” преместувайки му ги коските от гробиште на гробиште, за да се заборави и заличи неговата пресветла памет во нашата славна обштобугарска историjа. Командирот на 5-от македонски полк е забележителна личност во бугарската историjа – натура херойска, той сосема не случайно посакува и станува кавалерист зашто е горд човек, човек со самочувство, и той не случайно се гледа себе си на бел кон. Неговото изострено чувство за справедливост и непомирливата наежена принципиелност, на често пати го доведуваат и до отворени конфликти со висшото началство, но затоа пак ги придобива сърцата на простите войници. И коишто со длабоко предусетуване разбирале дека Дрангов е нешто повеке от офицер, дека е той човек со мисиjа, целосен и скроз заложен во служба на бугарската кауза. А имено точно заради таа причина тие верно го следеле низ оган и вода, отдавайки му го доверието на своите едноставни и големи души. И секако дека нема да е пресилено ако се каже дека неговите войници го обоготворувале, зашто за случаен човек песни не се пеат, а за него се пееле и сеуште се пеат. Уште наживот тои веке е и фолклорен херой, а тоа е прав феномен во поновата бугарска историjа, коjашто пак от своjа страна тепърва ке си го побара своjот вешт иследувач и толкувач на тие тогашни бурни собитиjа. Колосална личност, сестрано надарена, Дрангов е пламен бугарски патриот со огромна льубов кон родната му Македониjа и Бугариjа, блескав оратор, писател и публицист, темпераментен воен педагог… Нешто кое особено jарко проличува кога станува началник на Скопската школа за резервни офицери, детински радувайки му се на челичното войничко здравjе и на безстрашниот бугарски дух, на невидената храброст и мажеството на тие рицари на воениот долг. Стамениот дух на Борис Дрангов – човекот на найвозвишениот и смел идеализам е реинкарнациjа на духот на великаните от нашето подалечно и поблиско минато, коишто jа создадоа Возродбенската историjа на Македониjа и на неизиниот от памтивека бугарски народ. Той дух ги окрилувал и понатаму ке ги окрилува сърцата и душите на плеjадата македоно-бугарски синови, и той ке го просветува нивното сознание за чесна и найпредана служба на свойот род. Точно той дух, койшто го преградувал и ке го преградува насекаде и секогаш патот на сите слаби карактери, кои во тежките за Бугариjа и Македониjа мигови започнуваат да jа губат вербата во собствената сила и во своето национално достойнство. Нескръшливиот дух на Борис Дрангов е той, койшто особено денес ке не разбудува почесто да си го споменуваме нашето славно бугарско историиско минато. И ке ни го посочува патот во борбата со сите малодушници, подлизурковци, кои го заборавиле тоа славно минато започнувайки да се въртат плашливо наваму-натаму. Денешните млади во Р.Македониjа и Р.Българиjа сакаат да знаат кой всушност беше Борис Стоjанов Дрангов – бугарскиот полководец от разредот на Наполеон Бонапарта и Гарибалди и што той претставува во суштина за нас. Зашто той беше позаимил нештичко от пепелта на вековете во душата на бугарскиот народ и го беше така, престроил во свой jазик на буден повик, со койшто ги загреjуваше сърцата, предводейки силни и слаби по светлиот пат на самопожртвуваноста. Човекот Дрангов се воситува само от духовното величие на себеподобните, за него во секое човечко сърце гори искричка от божествен оган, и нужно е само да се пронайде, да се раздува, за да пламне во неизгаслив пожар. Преполнет со пословици, кондензирана народна мудрост, той работи со нив како реалности и така станува достапен, разбран, сакан… Безстрашен во бедите, той умееше да ги омаjува воиничките маси, оти во него имаше сознание на апостол и воспитател, несломен борец за кого што нема значене множеството, туку сплотеноста.

Победува оноj, койшто не се плаши да загине!!!

Полковникот Дрангов беше еден вистински рицар, внушителен но никогаш не издавайки го буйниот трепет на неговата страдална и отзивчива душа, и за сето време на свойот краток живот той се ползуваше со уважението како на поштователите, така и на противниците, поради собствената решителност и честност. Редок човек, непоколеблив во верата на едно чесно дело и во горештата му льубов кон потиснат народ, койшто неуморно се бори за национална слобода и правда. Неговиот поглед како на пророк, се обидуваше да проникне насекаде и таму той го бараше реалното разрешуване на проблемите, койшто найживо го интересираа. Со полна верба во себе си, без ниту наималку да се колебае пред сите можни ризици и жертви, без да ги преценува вероjатните сили на противникот, полковник Дрангов секогаш беше уверен во свойот потполн успех. Заборавайки речиси се, заборавайки се дури и самиот себе си, завлечен от свештената идеjа коjашто требаше да доведе до конечната победа. И токму тука имено той нема рамен на себе си, зашто бивайки смел како лав, со сърце нежно како на девица, безкорисен, рамен на Коринтскиот Тразибул кой живеел пред повеке от три века до Исуса Христа. Полковникот Дрангов беше една от возвишените, чесните и идеални натури, коишто се рагале под нашето небе. Соединение на сила и непреклона вольа, со возвишен и широк ум и со чувствителна и отзивчива душа; безкорисно преклонуване пред високите духовни принципи; самоодважно служене на долгот – тоа се неговите карактеристични църти. Многу, дури вистински герои постанале легендарни народни величини за само една-единствена минута на подвиг, за едно кусо паметно дело – обично свързано со нивната смърт. А што да се каже за Борис Дрангов! Нели сите проjави на храброст и воени подвизи на отделни офицери и групи, импресионирани лично от него, не се и подвизи и смелост на Борис Дрангов! Зашто многу победи на отделни бугарски офицери и воиници, се изтръгнати от личните качества на Дрангов, и тие се негови победи. За разлика от многуте герои, коишто минутата и случайноста ги направила такви, Борис Дрангов за сето време на своjата воена служба, без да говориме за неговото македонско комитаджийство, си е постоjан герой. Ако секой от современиците и соборците на Дрангов можеше да биде еден убав цвет, тогаш той е букет от най убавите цвекина, какви што бугарската нациjа ги откърми во лицето на своите македонски деца. Во него се изразиjа целиот бугарски идеализам, сета фанатична люубов кон Македониjа и Бугариjа, кон народот; кон неговиот скромен представител-обичниот бугарски воиник и ополченец – македоно-одрински кръвен брат, кон неговите неопетнети идеали. Качествата, коишто живееа како пламенчина во душите на неговите, современици, той ги преобрати во еден голем и неизгаслив пламен, во буен жар, койшто споjува буквално се и го приобштува кон себе си….

Животот се мери по содържина

Заслужава помладите македоно-бугарски поколениjа да си припоменат и да знаат за него, да го познаваат, бидейки той не му припага само на своето поколение, ами повеке на днешното поколение. И връз Дранговиот геройски образ треба неизоставно да се фърли пооблилна светлина, за да испакнат неговата величина и замаjувачка личност, за да найсетне му jа видиме деиствителната големина. И не само тоа. Си заслужува неговиот воодушевувачки образ да биде изваjан во трайни и jасни форми, за да jа излачува за долги времина на идните поколениjа во Р. Македониjа и Р. Бугариjа. Онаа негова верба, онаа духовна сила, коjашто секой чесен македоно-бугарски патриот треба да jа носи во своите гради, ако сака да биде достоен за сите оние, коишто исто како великанот Борис Дрангов живееjа маченички, неуморно работеа и безстрашно умреа како жертви пред олтарот на Майка Бугариjа и Македониjа. Целата своjа геройска дейност смелиот скопjанец jа запечати таму некаде во македонските усои на тогаш родната и слободна земjа, каде што како командир на 9-от бугарски пешадийски полк беше убиен от неприjателска граната. Загубата на Бугариjа и на македонското револуционерно движение и за неговото семейство беше огромна, но неговите дела, неговите свештени завети и неговиот голем пример што ни го остави да живее, за да ги воодушевува и закрилува последователите коишто докрай опстоjуваат на неговата кауза, ке бидат засекогаш еден вистински и мокен факел на духот и моралниот долг кой род и родина! Зашто свештениот дух на паднатиот на 26 маи 1917 г., во полето на честта подполковник Борис Дрангов нема да загине, бидейки не умира той, койшто падне во бой за слобода. Титанот наречен Борис Дрангов, макар да живееше само 45 години, остави длабоки и трайни спомени после себе си, извоjувайки си една сеобшта признателност, коjашто се изразува во песни и стихови, во спомени и сентенции… Загинувайки во разцветот на своjот творечки живот, токму кога после войната уште повеке ке ги развиеше собствените дарби на воен писател и педагог, кога неговото име уште наживот ги брануваше душите, ги затрогнуваше сърцата, и jа тераше кръвта да кипи. И крайно време е веке Борис Дрангов сенародно да се обjави за народен герой, и можеби не е достаточно само да му се запише името и презимето во списокот на националните герои, ами да се увековечи со достоен споменик, каков што той несомнено дека и го заслужува. Во древноста градовите помегу себе си се надпреваруваа и буквално тепаа за обезбедуване и прогласуване за свои грагани на героите, коишто биле овенчувани со лаворови венци. Така колку само за илустрациjа дури девет градови се преборувале за Омир! Скопjани и Софиjанци отсекогаш биле штедри со своите полезни народни инициjативи, жъртвувайки морални и материjални средства за ослободуването на нивните градови. И сега тие ке jа проjават истата ревност, за да jа увековечат паметта на покойниот полковник и нивен сограганин Борис Дрангов, достоен и славен син на Скопие и Бугариjа. И ке се подигне порано или покасно величествен паметник во негова чест… Банално е да се бара сеуште некакво си таму обjаснение, зашто после 15 и кусурот години во прокламираната слобода и независна Вардарска Македониjа /сосема друго е прашането дали и колку таа е навистина таква/ нема досега именувано барем една уличка или школо на Борис Дрангов, а за Тодор Александров, Иван Михайлов, Владо Черноземски, Мара Бунева и останалите корифеи пак и вообшто да не говориме. Нешто повеке накрай, сите ние сме должни да им jа раскажеме нашата славна бугарска историjа на идните македонски поколениjа, оти во спротивен случай тие истите ке не осудат и ке не проколнат за навеки. Долгата сърбокомунистичка, кралско-jугославенска и македонистичка окупациjа на Вардарскиот край го затапи бугарскиот войнствен дух овде и точно затоа денес албанци и сърби, беснеат кай нас /едните бараат територии, другите пак се посуптилни-назначиjа сръбски владика и настапуваат на културно поле преку разните нивни “певачици”/. Но духот на Борис Дрангов живее во душите на македонските бугари и на край на краиштата ке продолжи да живее, да мобилизира и ако затреба воjува…





Общи условия